Aksara, Basa, lan Sastra Bali

"Om Swastyastu, swasti prapta aturang titiang majeng ring para sameton blogger sami, durusang macecingak ring blog titiang, pinaka anggen jalaran masadu wirasa, mogi-mogi wenten pikenohnyane"

Rabu, 02 Oktober 2013

Sembrama Wecana ring Pawiwahan



Om Swastyastu,

1.      Ida Pedanda Gdé Nyoman Jelantik Dwaja sang maraga suci sané dahat singgihang titiang.
2.      Palungguh Bapak Bupati I Wayan Geredeg, SH., murdaning jagat Karangasem sané dahat wangiang titiang.
3.      Bapak Camat Drs. I Wayan Ardika, M.Si., sané mustikayang titiang.
4.      Bapak Prebekel Désa Tiyingtali sane kusumayang titiang.
5.      Kliang Banjar Dinas Tumingal sané suksmayang titiang.
6.       Kliang Désa Pakraman Tumingal miwah angga sané wangiang titiang.
7.      Ida Dané para sameton undangan lanang istri duuran alitan sané taler wangiang titiang.
8.      Utaminipun sang sané pacang mawiwaha sané tresna asihin titiang.

Maka purwaning atur, lugrayang titiang pinaka sang madrebé karya yadnya ngaturang angayubagia pisan majeng ring Ida Sang Hyang Widhi Wasa, santukan sampun majanten sangkaning asung kertha wara nugrahan Ida, ring subha dewasa sané mangkin Ida Dané sareng sami prasida mapupul iriki aturin titiang ngupasaksi miwah ngastitiang upacara pawiwahan sang sané pacang alaki-rabi, mogi-mogi sang kalih prasida lanus kapungkur wekas, rahayu sidaning don sakadi pangaptiné.

Ida Dané miwah sameton sareng sami sané wangiang titiang.

Maka atur panyembraman titiang, pinih riin titiang ngaturang dahat suksmaning manah antuk sapangrauh Ida Dané sameton sareng sami, duaning sampun prasida nagingin mungguing atur pinunas titiang malarapan antuk séwala patra sané sampun katur ring Ida Dane sameton sareng sami. Tiosan ring punika, titiang nénten lali taler nglungsur agung rena pangampura antuk kawéntenan titiang sapuniki, sampun majanten genah payadnyan titiang kosekan sapunika taler banget titiang tuna miwah kirang ring sajeroning nyanggra Ida Dané sameton sareng sami, punapi malih antuk genah titiang puniki nénten nganutin tata linggih sané becik, tiosan ring punika ri tatkala titiang mapangiring taler wénten atur titiang kalintang kaon nénten prasida nganutin basa basita sané becik miwah patut.

Ring  subha déwasa sané mangkin, patut atur uningayang titiang mangda para undangan pawikan, mungguing sang sané jagi mawiwaha mangkin, ipun sané kapurusa mawasta I Kadek Widiantana, ipun sané mangkin makarya pinaka dosén honorér ring Kampus IHDN Denpasar, alaki rabi ring ipun sané predana mawasta Ni Wayan Apriani, ipun pinaka dosén tetap ring STKIP Agama Hindu Amlapura.

Mungguing pamargi yadnya sané sampun kamargiang pinaka bebacakan manut Grhasta Asrama inggih punika kapertama, sampun ngamargiang dharma suaka ring kulawarga wadoné, raris pitung rahina sané lintang sampun taler ngmargiang papadikan, wusan punika kamargiang upacara makalan-kalan, raris ring rahinané sané mangkin, rahina Soma Umanis wuku Sungsang, pinanggal kaping pitu, tanggal 18 wulan Maret warsa 2013 pacang kalaksanayang upacara widhiwidana, makacihna ngadegang Sang Hyang Semara Ratih mangda sang kalih prasida kadirgayusan ngwangun pumahan, mawinan prasida ngembasang pratisentana, putra-putri sané sadu gunawan. Pamargi sané pamuput raris majauman, masuksma ngiket pakulawargan sang kalih maduluran antuk makta tipat bantal ring kulawarga predana. Wusan punika puput sampun sapulah-palih ri sajeroning upacara manusa yadnya titiang manut sekala miwah niskala inggian sampun ngamargiang Tri Upaksaksi, minakadi Déwa Saksi, Butha Saksi, miwah Manusa Saksi.

Ida Dané miwah sameton sareng sami sané wangiang titiang.

Asapunika nganinin indik Upacara Manusa Yadnya sané kamargiang, mogi-mogi sapangrauh Ida Dané sameton sareng sami, ri tatkala nyaksiang maduluran ngrastitiang sané becik, prasida raris ipun sang kalih manggihin karahayuan.

Sadurung titiang muputin atur, Ida Dane sareng sami aturin titiang masandekan riin duaning  jagi katuran anyita bhoga samatra. Inggih wantah sakadi asapunika mungguing atur panyembraman titiang, manawi ta wénten kirang langkung antuk titiang matur, titiang nunas pangampura. Makawesananing atur puputin titiang antuk parama santih.

Om Santih, Santih, Santih, Om.


NB: Kabaktayang ring Kampus IHDN Denpasar, sajroning Mata Kuliah Kawagedan Mabaos Bali. Katuréksa olih Dr. I Nyoman Suwija, M.Hum.

Selasa, 01 Oktober 2013

Sistematika Skripsi Penelitian Kualitatif

BAB I PENDAHULUAN
1.1 Latar Belakang Masalah
1.2 Identifikasi Masalah
1.3 Ruang Lingkup Penelitian (jika diperlukan)
1.4 Rumusan Masalah
1.5 Tujuan Penelitian
1.6 Manfaat Penelitian

BAB II TINJAUAN PUSTAKA
Membahas tentang pustaka/konsep yang sesuai/relevan dan mendukung pemecahan masalah penelitian.

BAB III METODE PENELITIAN
3.1 Pengertian Metode Penelitian
3.2 Jenis Penelitian
3.3 Pendekatan Penelitian
3.4 Metode Penentuan Subjek Penelitian
3.5 Jenis dan Sumber Data
3.6 Metode Pengolahan Data
3.7 Metode Analisis Data

BAB IV PEMBAHASAN HASIL PENELITIAN
Membahas hasil penelitian sesuai rumusan masalah yang telah ditentukan dalam bab I.

BAB V PENUTUP
5.1 Simpulan
5.2 Saran

DAFTAR PUSTAKA
LAMPIRAN



NB: Manut paruman dosen PBS AH Amlapura duk tanggal 24 September 2013.

Rabu, 04 September 2013

Sugih vs Tiwas

Yen ngorahang anak sugih, tusing buin nyandang tuturang indik pagelahanne, makejang dadi kakasuban jagat. Magenepan suba pada druenanga. Apa buin di zamane jani, maendahan utsaha anake apang nyidayang dadi anak sugih. Nyen tusing nyak sugih??? Ada nyak dadi anak lacur??? Makejang bengong ningehang raos buka keto. Mula dadi jadma di gumine sekala, kasugihane tuah dadi rasayang akejepan, len raosne sing ja dadi bekelang mati. Apa ke ada anak mati ka suargan ngaba mobil, motor, lan umah mewah??? Buin masi enggang ngep ningehang satua buka keto!

Yen saihang jak anak sugih, anak tiwas liu sajan di gumine ene. Makejang anake tusing ada nyak dadi anak tiwas. Sakewala tantangan idupe ane jani sing kena baan ngitungang. Ajin sembako sayan negehang lan ngemaalang. BBM suba ngamenekang. Ajin dolar negehang tekenang ajin rupiah. Ento makada anak tiwas keweh nyalanang idup.

Yen saihang buka keto paundukanne, sinah suba nyidaang narka, encen ane nyidaang idup di gumine ene, nyak suba ane buka anake ngorahang "gemah ripah loh jinawi". Ento tuah tutur anake ane ane suba nepukin ane madan "moksa" di gumine. Anak sugih liu ngelah pis, tusing ada ane tusing nyidayang kabeli ulian pipis. Makejang idupe apang satata nganggon pipis... pipis... pipis... lan ... pipis!!!!

Nah keto suba jani kenehang dewek anake ane tusing ngelah pipis, sinah tusing nyak majalan cara idup anake sugih. Yen kenehang, idup di gumine jani pipis dadi raja. Sing ada pipis, sing idup. Yen lumbrah anake nyambatang idupe jani tuah kena ":hukum rimba". Ane sugih lakar sayan sugih, ane tiwas sayan niwasang! Suba keto lantas dadi buka paribasane, "mati ia idup kai". Makejang pada ngutamayang dewekne padidi lan kulawargane. Sing nyama sing kenal, lan satua-satua ane len-lenan!

Diapin keto, idup pasti kar majalan yen suba iraga tiwas mautsaha apang dadi sugih. Nyen nawang gumine mabading, cara jantrane mapincer, ane sugih dadi tiwas, ane tiwas dadi sugih!

Lamun kene malu, ene tuah tuturan jaruh, anggon ngilangang keneh inguh, sambilang ngilangang peluh! Ane maca pasti suba arah-aruh, sakewala tiang tusing tandruh, krana ene gegaen aluh, nanging ngidih olas eda nemah misuh!!! :)

Senin, 22 Juli 2013

Tri Angga miwah Tri Mandala sajroning Wewangunan



Wewangunan ring wewidangan jagat Bali kamanggehang patut kawangun antuk wentuk miwah cihna kabudayan Bali. Soang-soang wewangunan jana Baliné nganutin ring Tri Angga, wantah tigang paletan ri sajroning wewangunan, luiré; Utama Angga, Madya Angga, miwah Nista Angga. Sané kabaos Utama Angga wantah raab wewangunan, raris Madya Angga wantah angga wewangunan sané kawentuk antuk saka miwah temboknyané, samaliha Nista Angga wantah batur utawi dasar wewangunan. Mawinan wewangunan sané becik miwah patut majanten antuk dasar sané kukuh mangda nénten gelis ipun rusak. Sapunika taler sang nruénang majanten kukuh nénten obah pakayunanipun meneng mapaurip ring wewangunanipun.

Pakarangan paumahan umat Hindu akéhan kaepah dados tigang paletan sané kabaos Tri Mandala, makadi; Utama Mandala, Madya Mandala, miwah Nista Mandala. Utama Mandala wantah pagenahan wewangunan sané masuksma luih, sakadi pemerajaan utawi sanggah, genah pangubaktin jana Bali ring Ida Sang Hyang Widhi miwah para Hyang Dewa Pitara. Madya Mandala wantah pagenahan wewangunan sané madué suksma madya, sakadi genah jana Bali nglaksanayang kahuripan marupa umah kaja, umah kangin, umah kelod (pawaregan), umah kauh, miwah jineng. Nista Mandala wantah pagenahan wewangunan sané suksmanipun nista, sakadi genah kandang bawi, kandang banténg, kandang ayam, kandang bébék, miwah sané lianan taler kawéntenanipun soran ring genah-genah sané ring ajeng.




Tabuh Rah



Tabuh rah manut wastannyané wantah nabuhang rah buron, makadi ayam, bawi, bébék, kebo, miwah sané linan sané kamargiang ri sajroning sapulah-palih upacara agama utawi yajña. Tetujonipun pinaka panegep ring pamargi upacara agama, sané kamargiang sajroning Pañca Yajña manut sakadi sané munggah ring Lontar Siwa Tattwa Purana, Lontar Yajña Prakåti, miwah tambra prasasti, sakadi Prasasti Sukawana A I 804 Úaka, Prasasti Batur Abang A 933 Úaka, miwah Prasasti Batuan 944 Úaka. Tabuh rah kamargiang malarapan antuk panyambléh miwah perang sata sané kajangkepin antuk majuluk-julukan masarana tingkih, pangi, adéng, kelapa, andel-andel, kasarengin antuk upakarannyané. Tabuh rah kamargiang ring genah miwah galah upacara mamargi olih ida Sang Yajamana. Ri tatkala perang sata kamargiang patut mawilangan tigang perahatan samaliha kawewehin antuk toh dedampingan sané masuksma pinaka daging kalascaryan Sang Yajaman ngaturang yajña sakéwanten nénten kadasarin antuk jejudén. Suksman perangé pinaka cihna prawiran (Galungan) saking dharma ring adharma.

Iseng-isengan Manyurat

Tukang

I Tukang bicuh mapeluh
traktak-troktok, jangkak-jongkok
nabdab karya pinaka swadharma
pikolihne anggen pangupajiwa

I Tukang ipun ulap-ulap
tangane kampeh-ampehang
ngundang angin
antuk ongkebe ngencak-encakin

I Tukang daah-duuh
dangah-dengeh ngruruh dayuh
kaborbor cayan ai
carma maireng kanton ka prarai

I Tukang garjita ring manah
tat kala polih upah
eling ipun ring pianak somah
ngulati urip ring gumi lemah




Dauh

Duuh-duuh
manahe kangin kauh
mincah-mincuh
ninutin dauh

        Duh dauh . . .
        rereh kewuh
        dija ruruh?
        mangda rauh

              Dauh duh dauh
              meweh nepetin
              kasatru karya urip
              asing polih
              ngawinang bingung paling

                       Dauh . . .
                       patut kalakonin
                       becik pikolihin
                       karyane adung masanding
                       antuk dauh sida katepetin

Amlapura, 01 Juli 2013 (Ngawas UAS, STKIPAH Amlapura).

Sabtu, 08 Juni 2013

Têpakan Kulkul Manut Tri Brata Sandi


      Tatêpakan kulkul patut nganutin ring sane kabaos tri brata sandi: Dharma, Sima, Laksana. Têgêsipun:
v  Dharma           : suaran kulkul pinaka tatêngêr upacara agama.
v  Sima                : suaran kulkul pinaka tatêngêr kapañca-baya.
v  Laksana           : suaran kulkul pinaka tatêngêr sangkêp, patêdunan desa, banjar 
miwah sêkaa truna.
Nenten kapatutang ngawag-ngawag, samaliha makarya tatêpakan sane nenten kacumpunin manut drêsta sane sampun kamargiang ring desa, banjar, pamaksan, dadia, panti, sêkaa miwah sane lianan.

Yening sêlêhin, sayuaktinipun kulkul madue fungsi instrumental miwah fungsi rêgulatori.
1. Fungsi Instrumental, wantah kulkul kanggen pinaka sarana kaweruhan ring kahanan gatra sane 
    pacang kadauhang ring para krama sarêng sami.
2. Fungsi Regulatori, wantah kulkul kanggen pinaka ngiket sahananing saurah-arih parilaksana i 
    krama, manut sapituduh i prajuru adat. Patut kasungkemin pinaka pamargin drêsta inucap. 

I krama sane nentên nginutin ring drêsta utawi awig-awig/pararêm sane sampun kamanggêhang, pacang kêni dêdosan, makadi dêdandan naur antuk jinah sane mawilangan manut sane sampun kacumpunin sarêng krama sarêng sami. Inggih sakadi asapunika akidik sasuratan puniki, ampurayang antuk kakiranganipun, mogi-mogi wentên pikênohipun.